Waarom herkenning in speelgoed belangrijk is voor kinderen

Een pop met dezelfde krullen als jij. Een speelfiguur met een bril zoals papa. Een speelgoedkind in een rolstoel. Of een poppenhuis waarin ook twee moeders kunnen wonen.

Voor volwassenen lijken het kleine details.

Voor een kind kunnen ze iets anders betekenen:

Hé, iemand zoals ik hoort hier blijkbaar ook bij.

In ons vorige Wonder Journal legden we uit wat we bedoelen met inclusief speelgoed. Maar waarom is het eigenlijk belangrijk dat kinderen zichzelf soms herkennen in hun speelgoed?

Kinderen ontdekken zichzelf ook tijdens het spelen

Spelen is meer dan tijdverdrijf. Kinderen proberen rollen uit, verzinnen gezinnen en situaties en verwerken wat ze om zich heen zien.

Onderzoek laat zien dat jonge kinderen in sociaal-cognitieve situaties soms vergelijkbaar reageren op poppen en handpoppen als op echte personen. Dat betekent niet dat één bepaalde pop automatisch het zelfvertrouwen van een kind vergroot, maar wel dat speelgoedfiguren betekenis kunnen krijgen binnen de belevingswereld van een kind.

Ook het Nederlands Jeugdinstituut wijst op het belang van positieve rolmodellen waarin kinderen zichzelf kunnen herkennen, onder andere in boeken, media en speelgoed.

Herkenning kan een eenvoudige boodschap geven:

Iemand zoals ik mag hier ook zijn.

Herkenning gaat over meer dan huidskleur

Bij representatie denken we al snel aan huidskleur. Maar kinderen herkennen zichzelf op veel meer manieren.

Dat kan zitten in haar en uiterlijk, een bril of gehoorapparaat, een rolstoel of prothese, een gezin met één ouder of twee vaders, kleding of gebruiken uit een cultuur of religie, of in de rollen die kinderen tijdens het spelen krijgen.

Ook genderrollen spelen daarin mee.

Als meisjes in speelgoedwerelden vooral verzorgen en jongens vooral bouwen, rijden en ontdekken, krijgt een kind ongemerkt ook ideeën mee over wie welke rol hoort te hebben.

Herkenning gaat daarom niet alleen om:

“Die pop lijkt op mij.”

Het kan ook betekenen:

“Iemand zoals ik kan blijkbaar óók de dokter, avonturier, vader of held zijn.”

Het hoeft niet altijd over het verschil te gaan

Representatie wordt vaak juist het meest vanzelfsprekend wanneer een verschil niet steeds wordt uitgelegd.

Een pop met een beenprothese hoeft niet alleen een verhaal te spelen over die prothese. Een islamitisch gezin hoeft niet alleen zichtbaar te zijn wanneer het over Ramadan gaat. Een kind met twee vaders hoeft niet telkens uit te leggen waarom het gezin anders is.

Soms bouwen ze gewoon een hut, gaan ze naar school of redden ze een draak.

Dat is belangrijk, omdat inclusie niet alleen betekent dat verschillende mensen zichtbaar zijn. Ze mogen ook allerlei rollen hebben.

Moet speelgoed dan precies op je kind lijken?

Nee.

Een speelgoedkast hoeft geen kopie te zijn van het eigen gezin of de eigen omgeving.

Juist tijdens het spelen kunnen kinderen ook kennismaken met mensen die anders leven dan zijzelf.

Een blond kind kan met een bruine pop spelen. Een lopend kind met een figuur in een rolstoel. Een jongen kan voor een babypop zorgen. Een gezin dat Kerst viert kan ook speelgoed hebben waarin andere culturen of religies zichtbaar zijn.

Herkenning en ontdekking horen bij elkaar.

Dat is ook waar Here to Wonder voor staat: kinderen mogen zichzelf herkennen én de wereld ontdekken.

Kijk eens naar de speelwereld van je kind

Je hoeft daar geen checklist van te maken.

Kijk gewoon eens naar het speelgoed waar je kind vaak mee speelt.

Wie beleven de avonturen? Welke gezinnen kan je kind maken? Wie is de dokter, bouwer of verzorger? Is er ergens iets waarin je kind zichzelf herkent? En ontmoet het tijdens het spelen ook mensen die anders zijn dan thuis?

Misschien is die speelwereld al veel breder dan je denkt.

En misschien zie je iets wat nog ontbreekt.

Dat betekent niet dat de hele speelgoedkast moet veranderen. Het kan simpelweg iets zijn om mee te nemen wanneer er later een nieuwe pop, verkleedset of doos speelfiguren bijkomt.

Uiteindelijk gaat het om erbij horen

Geen enkel stuk speelgoed bepaalt hoe een kind zichzelf ziet.

Maar speelgoed staat ook niet los van de wereld waarin kinderen opgroeien. Wat kinderen in boeken, op schermen en tijdens het spelen zien, helpt mee aan hun beeld van wat gewoon en mogelijk is.

Daarom kan iets kleins toch betekenis hebben.

Een pop met dezelfde haren.

Een vader die voor een baby zorgt.

Een figuur met een gehoorapparaat dat de piloot is.

Niet omdat ieder stuk speelgoed een opvoedkundige boodschap nodig heeft.

Maar omdat ieder kind af en toe mag denken:

Hé. Ik ben er ook.

En daarna nieuwsgierig mag worden naar wie er nog meer is.
Kijk eens naar het speelgoed waarmee jouw kind het vaakst speelt. Waarin herkent je kind zichzelf — en welke andere werelden ontdekt het?

Ken je iemand voor wie dit een interessante gedachte is? Deel dit Wonder Journal gerust.

Bronnen

Nederlands Jeugdinstituut (NJi) — informatie over diversiteit, rolmodellen, identiteit en inclusieve media.
UNICEF — informatie over diversiteit, representatie en stereotypen in kindercontent en speelgoed.
European School Education Platform — informatie over genderstereotypen in de vroege kinderjaren.
Yu & Wellman — meta-analyse naar het gebruik van poppen en handpoppen in sociaal-cognitief onderzoek met kinderen.