Misschien heb je de term inclusief speelgoed weleens voorbij zien komen. Een pop met een donkere huidskleur. Een poppetje in een rolstoel. Een prentenboek met twee vaders. Al snel krijgen zulke producten het label ‘inclusief’.
Maar inclusief speelgoed is breder dan dat.
Het gaat niet om een aparte categorie speelgoed die je naast blokken, puzzels en verkleedkleren in de kast zet. Het gaat om de wereld die kinderen tijdens het spelen tegenkomen.
Wie kan er meedoen? Wie wordt zichtbaar? Welke verhalen kunnen kinderen bedenken? En hoeveel ruimte krijgen ze om zichzelf én anderen te ontdekken?
Dat klinkt misschien groot voor iets wat voor een kind gewoon een pop, puzzel of doos bouwstenen is. Maar juist tijdens het spelen ontdekken kinderen veel over zichzelf en de wereld om hen heen.
Wat bedoelen we met inclusief speelgoed?
Er bestaat niet één officiële checklist waaraan speelgoed moet voldoen om ‘inclusief’ te zijn.
Bij Here to Wonder gebruiken we de term voor speelgoed dat ruimte maakt voor de diversiteit die kinderen ook buiten hun speelgoedkast tegenkomen.
Dat kan speelgoed zijn waarin verschillende huidskleuren, haarstructuren, culturen, lichamen, gezinssamenstellingen of beperkingen zichtbaar zijn. Maar inclusiviteit gaat niet alleen over wat je ziet. Het gaat ook over wie ermee kan spelen en welke rollen het speelgoed mogelijk maakt.
Een keukentje hoeft niet voor meisjes te zijn. Een bouwset niet voor jongens. En een pop met een gehoorapparaat hoeft niet alleen interessant te zijn voor een kind dat zelf een gehoorapparaat draagt.
UNICEF wijst erop dat speelgoed en andere kindercontent stereotypen rond bijvoorbeeld gender, beperking, afkomst en cultuur kunnen bevestigen, maar ook juist ruimte kunnen bieden voor een bredere en meer diverse wereld.
Inclusief spelen gaat daarom uiteindelijk niet om één bepaald soort speelgoed. Het gaat om meer mogelijkheden om mee te doen, te herkennen en te ontdekken.
Soms is speelgoed een spiegel
Voor sommige kinderen begint inclusiviteit heel eenvoudig met herkenning.
Een kind pakt een pop en ziet dezelfde krullen als in de spiegel. Een speelgoedfiguurtje gebruikt net als papa een rolstoel. Of in een speelset staat een gezin dat lijkt op het eigen gezin.
Het Nederlands Jeugdinstituut adviseert ouders bijvoorbeeld om kinderen in aanraking te brengen met rolmodellen waarin zij zichzelf kunnen herkennen en noemt daarbij ook speelgoed en speelgoedfiguren.
In ons vorige Wonder Journal schreven we dat boeken een spiegel én een raam kunnen zijn. Voor speelgoed geldt eigenlijk hetzelfde.
Soms kan speelgoed tegen een kind zeggen:
Hé, iemand zoals ik.
En soms opent speelgoed een wereld die je nog niet kent
Diezelfde pop of datzelfde speelfiguurtje kan voor een ander kind juist iets nieuws laten zien.
Een pop met vitiligo is niet alleen bedoeld voor een kind met vitiligo. Een speelgoedfiguurtje in een rolstoel is niet alleen voor kinderen die zelf een rolstoel gebruiken.
Kinderen kunnen tijdens het spelen personages en werelden creëren die op hun eigen leven lijken, maar ook totaal niet.
En daarvoor hoeft een speelmoment geen les over diversiteit te worden.
Een pop met een beenprothese kan gewoon boodschappen gaan doen, astronaut worden of op bezoek gaan bij een draak. Het verschil hoeft niet steeds het onderwerp van het verhaal te zijn.
Inclusie wordt juist vanzelfsprekender wanneer verschil er gewoon mag zijn.
Hoe ziet inclusief speelgoed er dan uit?
Dat kan op verschillende manieren.
Bij representatie kun je kijken naar poppen en speelfiguren. Zijn verschillende huidskleuren, haarstructuren, lichamen en hulpmiddelen zichtbaar? Kunnen kinderen verschillende soorten gezinnen maken?
Maar denk ook aan toegankelijkheid. Sommige kinderen hebben bijvoorbeeld baat bij speelgoed met grotere onderdelen, tactiele elementen, geluid of materialen die op verschillende manieren gebruikt kunnen worden. UNICEF noemt dergelijke aanpassingen als onderdeel van inclusiever spel voor kinderen met verschillende mogelijkheden.
En dan zijn er rollen en stereotypen.
Wie bestuurt de brandweerwagen? Wie zorgt voor de baby? Wie bouwt het ruimteschip?
Onderzoek naar spel laat zien dat speelgoed sterk met gender kan worden geassocieerd en dat verschillende typen speelgoed ook verschillende soorten spel kunnen stimuleren.
Een inclusieve speelgoedkast hoeft die rollen niet vooraf voor een kind vast te leggen.
Vijf voorbeelden voor iedere speelgoedkast
Hoe vertaal je dat naar thuis? Je hoeft daarvoor niet op zoek naar speelgoed met het woord inclusief op de verpakking.
Je kunt bijvoorbeeld denken aan:
- Poppen en speelfiguren met verschillende uiterlijke kenmerken. Niet één ‘diverse’ pop apart, maar verschillende kinderen en volwassenen die vanzelfsprekend naast elkaar bestaan.
- Speelgoed waarin je kind zichzelf kan herkennen. Dat kan gaan om huidskleur of haar, maar bijvoorbeeld ook om een bril, gehoorapparaat, gezinssamenstelling of hulpmiddel.
- Speelgoed dat juist iets onbekends laat zien. Zo hoeft de speelwereld niet precies hetzelfde te zijn als de wereld die een kind thuis al kent.
- Open speelgoed, zoals blokken, magnetische tegels, verkleedmateriaal of losse figuren. Het kind bepaalt zelf wie iemand is en wat er gebeurt.
- Speelgoed dat verschillende kinderen daadwerkelijk kunnen gebruiken. Inclusie gaat immers niet alleen over zichtbaar zijn, maar ook over mee kunnen doen.
Het interessante is dat een deel daarvan misschien al in huis staat.
Moet je nu je hele speelgoedkast vervangen?
Nee.
Inclusief spelen is geen checklist voor goed ouderschap.
Je hoeft niet door de kamer te lopen en te tellen hoeveel verschillende huidskleuren er tussen de poppen zitten. En die geliefde roze prinsessenjurk hoeft echt niet weg omdat je dochter er iedere dag in wil rondlopen.
Kijk liever naar het geheel.
Welke mogelijkheden heeft je kind tijdens het spelen? Kan het zichzelf ergens herkennen? Ontmoet het ook mensen en werelden die minder op de eigen omgeving lijken? Kan het verschillende rollen uitproberen? En kan speelgoed op meerdere manieren worden gebruikt?
Je hoeft bovendien niet alles in één keer te veranderen.
Misschien kies je de volgende keer dat je een pop koopt voor eentje die iets toevoegt wat nog niet in de speelgoedkast zit. Misschien komt er bij de houten trein een ander soort gezin wonen. Of misschien blijkt dat die doos blokken al veel inclusiever spel mogelijk maakt dan je dacht.
Een inclusieve speelgoedkast hoeft niet perfect te zijn
Een houten trein is op zichzelf niet inclusief omdat er een bepaald label op de verpakking staat.
Veel interessanter is de wereld die een kind eromheen kan bouwen.
Wie stapt in de trein? Welke gezinnen wonen langs het spoor? Wie is de machinist? Welke avonturen kunnen de figuren beleven? En kan iedereen meedoen?
Daarom kijken we bij Here to Wonder liever niet naar de ‘perfect inclusieve speelgoedkast’.
Inclusief speelgoed gaat voor ons over een speelwereld waarin meer kinderen, meer verhalen en meer mogelijkheden een plek krijgen.
Een wereld waarin een kind soms denkt:
Hé, dat lijkt op mij.
En soms:
Hé, dat ken ik nog helemaal niet.
Voor allebei mag ruimte zijn.
Ken je iemand die bij ‘inclusief speelgoed’ vooral aan één bepaald soort pop denkt? Deel dit artikel eens. Misschien blijkt inclusief spelen veel breder — en gewoner — dan gedacht.
Bronnen
Nederlands Jeugdinstituut (NJi) — informatie over diversiteit, discriminatie, rolmodellen en inclusieve media.
UNICEF — informatie en richtlijnen over diversiteit, inclusie, stereotypen en inclusief spelen.
NAEYC — onderzoek en achtergrondinformatie over gendergetypeerd speelgoed en spel.